Rối loạn chơi game theo WHO: dấu hiệu nào đáng lo khi cày game mới

Chơi game nhiều trong vài tuần vì có tựa game mới ra không phải là bệnh. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rối loạn chơi game được xác định khi một người mất kiểm soát việc chơi, ưu tiên game hơn hẳn các hoạt động khác và vẫn tiếp tục dù đã gặp hậu quả xấu, với mức độ đủ nặng để ảnh hưởng đáng kể tới cuộc sống, thường biểu hiện trong ít nhất 12 tháng. Cuối năm là mùa bom tấn, nhiều người sẽ chơi dày hơn bình thường; bài viết giúp bạn phân biệt “mê” với “mất kiểm soát” và biết lúc nào nên nhờ người khác giúp.

WHO định nghĩa thế nào

Trong trang hỏi đáp về rối loạn chơi game, WHO mô tả đây là một kiểu hành vi chơi game, cả game kỹ thuật số lẫn video game, đặc trưng bởi sự suy giảm khả năng kiểm soát. Tình trạng này nằm trong ICD-11, bản sửa đổi lần thứ 11 của Bảng phân loại quốc tế về bệnh tật. Ba tiêu chí cốt lõi:

1. Mất kiểm soát về thời điểm, địa điểm, tần suất hoặc thời lượng chơi.
2. Ưu tiên game ngày càng cao so với các mối quan tâm và hoạt động khác, đến mức lấn át sinh hoạt hằng ngày.
3. Tiếp tục hoặc chơi nhiều hơn dù đã thấy hậu quả tiêu cực.

Thêm vào đó, kiểu hành vi này phải đủ nặng để gây suy giảm rõ rệt ở các mặt cá nhân, gia đình, xã hội, học tập hoặc công việc, và thông thường đã thể hiện rõ trong ít nhất một năm. WHO cũng lưu ý các nghiên cứu cho thấy chỉ một tỷ lệ nhỏ người chơi game phát triển thành rối loạn.

Điểm mấu chốt ở đây: số giờ chơi một mình không đủ để chẩn đoán. Một người chơi bốn tiếng mỗi tối nhưng vẫn ngủ đủ, làm việc tốt và giữ các mối quan hệ không nhất thiết có vấn đề. Ngược lại, người chơi ít hơn nhưng liên tục bỏ ca làm, nói dối gia đình để chơi thì đáng lưu tâm hơn.

Mùa game mới: lúc nào là “mê”, lúc nào đáng lo

Bảng trên là cách diễn giải ba tiêu chí của WHO thành tình huống đời thường, không phải công cụ chẩn đoán. Chỉ người có chuyên môn mới kết luận được một người có rối loạn hay không.

Tự kiểm tra trong một tuần

Nếu bạn băn khoăn về bản thân, thử ghi lại trung thực trong 7 ngày:

• Giờ bắt đầu, giờ dừng chơi mỗi lần, và bạn dừng vì chủ động hay vì bị gián đoạn.
• Giờ đi ngủ và giờ thức dậy.
• Những việc bạn đã định làm nhưng hoãn lại vì chơi.
• Cảm xúc khi không được chơi: bình thường, hơi tiếc, hay bứt rứt khó chịu.

Cuối tuần, đọc lại và tự hỏi: “Mình có đang chọn chơi game, hay game đang chọn thay mình?”. Nếu phần lớn câu trả lời nghiêng về vế sau, đó là tín hiệu nên trao đổi với người thân hoặc chuyên gia.

Khung pháp lý ở Việt Nam liên quan tới giờ chơi

Việt Nam không quản lý người trưởng thành chơi bao lâu, nhưng có giới hạn cho trẻ vị thành niên. Theo nội dung Nghị định 147/2024/NĐ-CP được trích lại, doanh nghiệp cung cấp game G2, G3, G4 phải có hệ thống quản lý để người dưới 18 tuổi chơi không quá 60 phút mỗi trò và không quá 180 phút mỗi ngày, đồng thời hiển thị cảnh báo chơi quá 180 phút/ngày có hại cho sức khỏe, 30 phút một lần. Với người lớn, con số 180 phút không phải quy định, nhưng là mốc tham chiếu hữu ích khi bạn tự nhìn lại thói quen.

Những cách giữ quyền kiểm soát

Đặt giới hạn bên ngoài, không chỉ dựa vào ý chí

Hẹn giờ trên điện thoại, đặt máy ở phòng khách thay vì phòng ngủ, hoặc dùng tính năng giới hạn thời gian của console. Ý chí cạn dần về khuya; một rào cản vật lý hiệu quả hơn lời tự hứa.

Giữ ít nhất hai hoạt động không có màn hình

Một môn thể thao, một buổi cà phê cố định với bạn bè, hay đơn giản là đi bộ buổi tối. Khi game là nguồn vui duy nhất, việc giảm chơi sẽ rất khó. Bài cân bằng sức khỏe tinh thần khi chơi game có thêm gợi ý.

Hiểu vì sao mình chơi

Nhiều người dùng game để xả căng thẳng, và điều đó có cơ sở; bài vì sao chơi game giúp giảm stress giải thích phần khoa học. Vấn đề bắt đầu khi game trở thành cách duy nhất để né tránh áp lực công việc, nợ nần hay mâu thuẫn gia đình. Lúc đó, giải quyết gốc rễ quan trọng hơn cắt giờ chơi.

Nói chuyện với người thân theo cách không phán xét

Nếu người bạn lo lắng là con, em trai hay bạn đời, lời trách móc thường khiến họ chơi lén nhiều hơn. Hãy bắt đầu bằng việc hỏi họ đang chơi game gì, thích điều gì ở game đó, rồi mới nói tới những thay đổi bạn để ý như ngủ muộn, bỏ bữa hay ít ra ngoài. Đặt mục tiêu chung, ví dụ cả nhà cùng ăn tối không có màn hình, dễ được đón nhận hơn một lệnh cấm.

Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn

Hãy cân nhắc gặp bác sĩ, chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở sức khỏe tâm thần nếu:

• Việc chơi game đã khiến bạn mất việc, bỏ học hoặc rạn nứt quan hệ nghiêm trọng.
• Bạn nhiều lần cố giảm mà không làm được.
• Kèm theo mất ngủ kéo dài, buồn bã, lo âu hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân. Trường hợp có ý nghĩ tự hại, hãy liên hệ ngay người thân và cơ sở y tế gần nhất.

Tìm hỗ trợ không có nghĩa là phải bỏ game vĩnh viễn. Mục tiêu là lấy lại quyền lựa chọn: chơi vì muốn, dừng khi cần.