Chơi game để xả stress: Vì sao có tác dụng và khi nào phản tác dụng

Chơi game có thể giúp giảm căng thẳng vì nó chuyển sự chú ý khỏi lo âu, mang lại cảm giác kiểm soát và thành tựu, và với game nhiều người chơi là cơ hội kết nối với bạn bè. Tuy nhiên tác dụng này phụ thuộc vào việc bạn chơi game gì, chơi bao lâu và chơi trong tâm thế nào. Một trận xếp hạng thua liên tiếp có thể làm bạn căng thẳng hơn lúc bắt đầu. Bài viết giải thích cơ chế bằng những gì đã được hiểu khá rõ và cách áp dụng vào thực tế.

Cơ chế thứ nhất: chuyển hướng chú ý

Khi căng thẳng, tâm trí thường quay đi quay lại một vấn đề. Game đòi hỏi sự chú ý cao: theo dõi bản đồ, tính toán bước đi, phản ứng với tình huống mới. Não không thể vừa tập trung trọn vẹn vào trận đấu vừa nhai lại nỗi lo về công việc. Đây là lý do nhiều người thấy đầu óc “nhẹ” hơn sau một buổi chơi. Hiệu ứng này tương tự những hoạt động cuốn hút khác như chơi thể thao, chơi nhạc hay giải ô chữ.

Cơ chế thứ hai: trạng thái nhập tâm

Nhà tâm lý học Mihaly Csikszentmihalyi mô tả trạng thái “flow” (dòng chảy), khi một người hoàn toàn đắm chìm vào hoạt động có độ khó vừa sức, mục tiêu rõ ràng và phản hồi tức thì. Game được thiết kế để tạo ra đúng những điều kiện này: độ khó tăng dần, mục tiêu cụ thể, điểm số và hiệu ứng phản hồi ngay. Trong trạng thái này, người ta thường quên thời gian và thấy hài lòng.

Điều cần lưu ý: flow chỉ xuất hiện khi độ khó vừa phải. Game quá dễ gây chán, quá khó gây bực bội. Đó là lý do cùng một game có thể thư giãn với người này nhưng căng thẳng với người khác.

Cơ chế thứ ba: cảm giác kiểm soát và tiến bộ

Ngoài đời, nhiều vấn đề nằm ngoài tầm kiểm soát và kết quả đến chậm. Trong game, nỗ lực dẫn đến kết quả rõ ràng: lên cấp, mở khóa vật phẩm, hoàn thành nhiệm vụ. Cảm giác “mình làm được” này có tác dụng tích cực lên tâm trạng, đặc biệt sau một ngày làm việc nhiều thất vọng.

Cơ chế thứ tư: kết nối xã hội

Chơi cùng bạn bè, trò chuyện qua voice chat, cùng nhau vượt qua thử thách là một dạng giao tiếp xã hội. Với những người bạn ở xa hoặc lịch làm việc khác nhau, game là nơi gặp gỡ đều đặn. Hỗ trợ xã hội là một trong những yếu tố bảo vệ tinh thần được công nhận rộng rãi. Bài tìm cộng đồng game phù hợp bàn thêm về khía cạnh này.

Thể loại nào giúp xả stress tốt nhất

Tetris là ví dụ thú vị: đã có các nghiên cứu xem xét việc chơi Tetris tác động đến hình ảnh ám ảnh sau trải nghiệm khó chịu. Dù chưa đủ để coi là phương pháp điều trị, điều này cho thấy những game giải đố trực quan có khả năng chiếm trọn sự chú ý.

Khi game làm stress tăng lên

Không phải buổi chơi nào cũng thư giãn. Một số dấu hiệu game đang phản tác dụng:

• Bạn đập bàn, chửi thề, tim đập nhanh sau mỗi trận thua.
• Bạn chơi để “gỡ” thay vì để vui.
• Môi trường chat độc hại khiến bạn khó chịu.
• Bạn chơi để không phải đối mặt với việc cần làm, và sau đó lo lắng hơn vì việc chưa xong.
• Nhiệm vụ hằng ngày trong game trở thành nghĩa vụ hơn là niềm vui.

Game cạnh tranh xếp hạng đặc biệt dễ gây căng thẳng, vì kết quả gắn với điểm số công khai. Không có gì sai khi thích cạnh tranh, nhưng hãy tách bạch “chơi để thi đấu” và “chơi để nghỉ ngơi”.

Cách chơi để thật sự xả stress

1. Chọn game theo tâm trạng: ngày mệt chọn game nhẹ, ngày nhiều năng lượng mới leo rank.
2. Đặt thời lượng: một đến hai tiếng thường đủ để thư giãn; quá lâu dễ dẫn đến mệt mỏi, mỏi mắt.
3. Luật dừng khi thua: thua hai, ba trận liên tiếp thì đổi hoạt động.
4. Tắt chat với người lạ khi cần chơi yên tĩnh.
5. Kết hợp vận động: đi bộ hoặc giãn cơ sau buổi chơi giúp cơ thể cũng được thả lỏng.

Nghỉ giữa các phiên chơi cũng quan trọng, xem bài nghi thức nạp năng lượng giữa các trận rank.

Thời điểm chơi trong ngày

Cùng một game, chơi vào thời điểm khác nhau có thể mang lại hiệu quả khác nhau. Chơi một trận ngắn sau giờ làm giúp chuyển trạng thái từ công việc sang nghỉ ngơi. Nhưng chơi game căng thẳng ngay trước giờ ngủ thường khiến não còn hưng phấn, khó ngủ, và giấc ngủ kém lại làm căng thẳng ngày hôm sau tăng lên. Nếu muốn chơi buổi tối, hãy chọn game nhẹ nhàng ở cuối buổi và dừng trước giờ ngủ một khoảng.

Game không thay thế được những cách khác

Game là một công cụ giảm căng thẳng, không phải công cụ duy nhất. Vận động thể chất, ngủ đủ, trò chuyện với người thân và thời gian ngoài trời đều có tác dụng đã được ghi nhận rộng rãi. Nhiều người thấy tập luyện thể chất là cách xả stress bổ sung rất tốt cho game, và bạn có thể bắt đầu với những bài tập thể hình cơ bản tại nhà hoặc phòng gym. Nếu căng thẳng kéo dài, kèm mất ngủ, chán ăn, mất hứng thú với mọi thứ, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Bài sức khỏe tinh thần và chơi game có thêm thông tin về khi nào cần hỗ trợ.